tein

Mizantropija

tein | 29 Januar, 2009 23:38

Da ljudi mrze ljude i bez razloga, to je najsnažniji utisak koji me je od uvijek pratio. Na žalost. Ljubomora, zavist i pakost ćerke su opake i neizlječive bolesti zvane ljudska mržnja, a njeni uzročnici i potencijalni prenosioci virusi zvani mikro-mizantropi. Društvena virusologija, koja se cijelog našeg postojanja bavi identifikacijom tj. pronalaženjem uzroka postanka, razvoja i na kraju mutacije (u sve većem poletu) ove pošasti, nemoćna je i nauka je na izdisaju. Izgleda da lijek ne postoji i da ga je nemoguće pronaći. Najvjerovatnije je da ovi virusi (mikro-mizantropi) od sličnih i postaju (nepoznato mjesto i vrijeme postanka), zbog čega im je još od prvih dana života strukturna baza snažna, a njihov životni put praktično predodređen. Kasnije, kada se razmnože gnijezde se u ljudima, onim izabranim i takođe predodređenim da ih nose, pa i prenose. U takvim ljudima oni nalaze smisao svog daljeg postojanja, zbog čega su naprosto vječni i neuništivi. I jedni i drugi. Izdržavaoci i potencijalni prenosioci zvani Mizantropi-ljudi, uvijek su tu, pored nas. Izgleda da su raspoređeni  tačno gdje i koliko treba. Pod uticajem snažne infekcije izazvane mikro-mizantropima virusima, Mizantropi-ljudi na nas djeluju na različite načine. Uglavnom je dovoljno da nas okružuju, da su tu i da nam svojim prisustvom ne daju mira. Energija koju na nas prenose, u fizici je poznata kao negativna, a svima je poznato da se samo neiskorištena energija u većini slučajeva pretvara u negativnu. Mizantropi-ljudi od prezauzetosti drugima i nemaju vremena za sebe, kao ni za svoje. To su oni što vole da ne vole, da laju i lažu na druge, da zavađaju dobre. To su oni što im se oči nikada ne smiju... Kada se mizantropi-virusi multiplikuju, dejstvo na Mizantrope-ljude takvo je da ovi mogu i da vas otruju-ljudskom mržnjom, najneizlječivijom bolešću savremenog čovječanstva.   

Socijalna antropologija Bosne i Hercegovine 1: Esej o bosanskim Srbima

tein | 22 Januar, 2009 07:47

Istorijska nauka poznaje prisustvo Srba u Bosni od VI-VII vijeka, vremena doseljavanja Slovena na jugoistok Evrope. Zajedno sa ostalim pripadnicima slovenskog stanovništva, Srbi (bijeli) su u ta dva vijeka "preplavili" centralni predio evropskog jugoistoka. Srbe u Bosni pisani izvori prepoznaju još početkom IX vijeka (franački izvori o ustanku Ljudevita Posavskog). To stanovništvo, kako oni kazuju, bilo je pretežno naseljeno u Dalmaciji (danas: Dalmacija, Bosna, Hercegovina, Crna Gora i Srbija). Kao i svi ostali pripadnici srpskog plemena i oni u Bosni bili su nekršteni, odnosno upražnjavali su obožavanje stare religije i kultova iz pradomovine (Pokarpatje, a prije možda i Kavkaz). U čuvenom spisu iz 951. god. (De administrando Imperio) vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita, govori se i o Srbima u Bosni, provinciji koja je sastavni dio Srbije. Etnička granica između Srba i Hrvata, dva najveća južnoslovenska plemena, po ovom piscu bila je rijeka Cetina, koja se kod današnjeg Omiša ulijeva u Jadransko more. Ko iole poznaje domaći zemljopis uočiće, istina samo na prvi pogled, da je prema ovim podacima cijela Bosna bila etnički srpska. Naravno, ako se izuzme onaj južni krak oko Livna prema jugu, bosanskom ćošetu u kojem isti pisac identifikuje Hrvate. Manja plemena (Zahumljani, Travunjani i ini), koja takođe pominju izvori, kulturno dosta slična Srbima, vrlo brzo su srbizovana. Bosanski Srbi, najvjerovatnije, primali su hrišćanstvo u početku jednako sa Zapada, kao i sa Istoka. Zapadnog obreda srpskog etničkog opredjeljenja bili su bosanski Srbi nastanjeni u srednjoj i zapadnoj Bosni. Podanici bosanskog bana Matije Ninoslava (1232-1250), u povelji pisanoj 1249. god. Dubrovčanima nazivaju se Srblini. Kada se 1377. god. u manastiru Mileševi Tvrtko I Kotromanić (rođen 1338 god, ban od 1353, kralj od 1377. do 1391. god.) krunisao za kralja titulisao se kao kralj Srba, Bosne, Primorja i Zapadnih strana. Srbi u istočnom dijelu Bosne, kao i u Hercegovini još od vremena Svetog Save tj. obrazovanja Dabrobosanske mitropolije početkom XIII vijeka, pripadali su pravoslavnoj crkvi. Veliki dio Srba, naročito onaj dio koncentrisan u srednjoj Bosni pripadali su bogumilskoj jeretičkoj crkvi. Najveći broj jeretika poticao je iz Srbije, nakon njihovog protjerivanja od strane Stefana Nemanje. Tako su sve do dolaska novih osmanskih vlasti bosanski Srbi bili vjernici tri religije: katoličke (u Srednjoj i Zapadnoj Bosni), bogumilske (u Srednjoj Bosni) i pravoslavne (u Istočnoj Bosni i Hercegovini). Posljednje, izvori sa zapada (Vatikanski arhiv) nazivali su šizmaticima (otpadnici).

Najezdom Turaka etnička slika Bosne se izmjenila. Uz to, vjeruje se da se izmjenilo i vjersko opredjeljenje velikog broja Srba, dok se jedan dio prelaskom na muslimansku vjeru denacionalizovao. Benedikt Kuripešić, zapadni putopisac koji je 1530. god. projezdio Bosnom i ostavio interesantna zapažanja o njoj, vidio je Srbe u zapadnoj Bosni u koju su, kako on kaže, došli nedavno iz Braničeva i Beograda. Šizmatici (pravoslavni) imali su prilično nepismene sveštenike, koji nisu znali da čitaju knjigu (Bibliju). Veći broj Srba pravoslavne vjere B. Kuripešić je zatekao u istočnom dijelu Bosne. Osmanskim prodorom izazvana su velika pomjerenja cijelokupnog srpskog stanovništva od makedonsko-kosovskog juga ka sjeveru (današnja Vojvodina) i zapadu (danas BiH i Hrvatska). Zajedno sa Turcima, u Bosnu se doselio veliki broj pripadnika srpskog naroda, porijeklom uglavnom sa područja današnje Raške (Sandžak), Crne Gore i Kosova. Novi naseljenici u izvorima najčešće se nazivaju Vlasima ili Romanima. Moguće je da je među njima bio veliki broj starih Vlaha. Sudeći po imenima prije da je riječ o slovenskim Srbima ili pak srbizovanim preostacima kao i supstratima starog romanizovanog stanovništva, koji je već govorio srpskim jezikom ("vulgo zrbaschi vocant"). Savremena fizička antropologija ustanovljava da je veliki udio u srpskoj genetskoj strukturi imao staroromanski element. Navodno, više i od bosanskih Hrvata i Bošnjaka, Srbi u Bosni su se miješali sa starosjediocima. To su moguće simbioze slovenskih Srba i starih Romana, koji su u Bosni obitavali još prije slovenske najezde. Takođe, mogli su to biti stari Romani, pridošlice sa juga Srbije tokom turske penetracije u XIV i XV vijeku. Prema statističkim podacima regruta novačenih za austrijsku vojsku krajem XIX vijeka u Bosni, muslimana i katolika sa svijetlijom bojom kože, očiju i kose bilo je više od pravoslavaca, koji su bili više tamni (smeđi i crni). Antropologija dokazuje da je romansko miješanje sa župskim srpskim pravoslavnim stanovništvom u procesu sedanterizacije, stvorilo kod njih svijest o nacionalnoj bliskosti sa Srbima. Ovi su bili svi pravoslavne vjere. Od tog vremena čini se da je pravoslavlje preplavilo Bosnu. Uz islamizaciju koja se širila u početku na dobrovoljnoj bazi, pravoslavna crkva bila je najjjača institucija novovjekovne Bosne. Jurisdikcija ove crkve (Pećka patrijaršija ) od 1557. god. protezala se na sve eparhije u kojima žive Srbi pa i u Bosni. Turski izvori za taj period za pravoslavne prelate u Bosni kažu da su prelati Srba. U međuvremenu, novo stanovništvo u vojnoj službi turskih vlasti (delije, martolosi, akindžije) priznajući ovu crkvu, svoj nacionalni identitet izgrađivalo je na novoj bazi. Neki hrvatski istoričari i socijalni antropolozi mišljenja su da je u to vrijeme na pravoslavlje prešao veliki broj katolika u Bosni, tj. da su se ovi ostajući vjerni starom kalendaru praktično popravoslavili, a time i srbizovali. Hrvatska istoriografija i soc. antropologija sklona je smatrati Srbe u Bosni za popravoslavljene Hrvate, pogotovu one sa srednjoevropskom antropološkom (genetskom) strukturom (smeđe i plave kose, plavih očiju i svijetlije puti), naseljene najvećim dijelom u zapadnoj Bosni. Bošnjački moderni istoričari odriču pravo srpskoj istoriografiji da govori o bilo kakvom srpstvu Bosne. Po njima, Bosna je neupitno slovenska, ali ne i srpska zemlja. Srpsko ime nametalo se pravoslavnim Bosancima iz Srbije najviše tokom romantičarskog XIX vijeka, mišljenja su ovi. U Bosni žive slovenski Bosanci tri religije i jednog-bosankog jezika tvrde ovi, što srpski istoričari i drugi naučnici to poriču.Identifikacija Srba u Bosni sa pravoslavljem u kasnijim vremenima bila je jedna od osnovnih baznih oslonaca kao i smjernica razvoja njihovog nacionalnog identiteta. Kada brojno ojačaju, Srbi u Bosni vode nekoliko antiosmanskih buna. Najviše ih je bilo u XIX vijeku, od kojih se po svojoj snazi i značaju izdvajaju dvije: Buna u Bos. Krajini i Posavini 1858. god. i ustanku u Hercegovini i Bosni 1875-78. god. Prije ovog vremena, hajdučki raspoloženi odmetnici ratovali su protiv turskih vlasti bez jasnog nacionalnog cilja. Ovim pobunama po prvi put bosanski Srbi iskazali su jasan nacionalni cilj-ujedinjenje sa susjednim i nezavisnim državama Crnom Gorom i Srbijom. Bune su propale i odlukom Berlinskog kongresa 1878. god. BiH je pripala Austrougarskoj monarhiji. Aneksijom 1908. god. ova država i pravno je zaogrnula BiH pod svoje državno okrilje, čime ju je udaljila od Srbije za samo desetak godina, kada je ova nakon uspjeha u Prvom Svjetskom ratu 1918. godine pridobije za sebe.

Bosanski Srbi iznjedrili su svoju inteligenciju još u XIX vijeku. Učeći od doseljenih Cincara iz Makedonije i Srbije izvještili su se trgovini i bili uz Jevreje prvi u Bosni u tom poslu. Trgovački kapital bio je osnova za jačanje nacionalnih liberalističkih (oslobodilačkih) institucija, dugo vremena zabranjivanih, kako od strane osmanskih vlasti tako i od strane pravoslavne crkve, kojom su od gašenja Pećke patrijaršije 1766. god. upravljali Grci (Carigradska patrijaršija). Pravo na nacionalno ime Srbima u Bosni turske vlasti odricale su čitavo vrijeme vladanja. Nazivali su ih: Grcima, Vlasima, Erkaćima, Rkaćima, Pravoslavnim, Čičima, Romanima, Rišćanima itd. Ipak, bosanski Srbi bili su prilično lojalni svim vlastima, i turskim i austrijskim. Kad Austrija 1914. god. napadne Srbiju, samo manji broj pozvanih na regrutaciju se nije odazvao. Bosanski Srbi afirmisali su svoje nacionalno opredjeljenje formiranjem Vrbaske banovine (1930-1941.) sa sjedištem u Banjaluci. Njihova dekadencija nastupa obrazovanjem Nezavisne države Hrvatske (1941-45.) u kojoj je ubijeno između 300 i 500 hiljada i isto toliko protjerano u Srbiju. U posljednjem ratu (1992-95.) izborili su se za entitet-Republiku Srpsku, potvrđenu Međunarodnim ugovorom 1995. god. u Dejtonu. Danas, bosanski Srbi najviše žive na teritoriji R. Srpske (90 %). Procijenjuje se da ih je između 1, 2 i 1, 4 miliona ili između 42 i 44 % u cijeloj BiH.  

Od hajduka do reditelja (kratka istorija četiri generacije)

tein | 09 Januar, 2009 01:38

 

Grlom u jagode (1975.) i Nešto između (1982.) su serija i film meni veoma dragi iz dva razloga: prvi je što ih je režirao Srdjan Karanović, a drugi što je muziku za njih napisao Zoran Simjanović. Sklad lijepih Srdjanovih priča i Zoranove muzike, koja svojim sentimentom uvijek podsjeća na ljepšu stranu vlastite prošlosti, u ova dva filma ili bolje rečeno serije pokazale su se prosto neodoljivim, u svako doba: za gledanje, kao i za slušanje. Uvijek i u svako vrijeme.

Grlom u jagode, seriju snimanu u godini moga rodjenja imao sam priliku da gledam u reprizama. Sa (ne)voljama Baneta Bumbara mogao se poistovjetiti gotovo svaki dječak, od bebinstva preko djetinjstva do rane mladosti. Istina, nije svako imao problema sa gojaznošću kao Bane, ali Bane je bježao od kuće, odrastao je na asfaltu, davao i dobijao batine, imao dobro društvo (Uške, Miki, Čombe, Goca, surovi Tale) koje se na kraju raspe, kao i svako drugo. Nešto između prvi put sam gledao, takođe kao dječak. Ovaj vrlo neobičan film prikazivao se u serijama cijele 1983. godine, svake nedjelje. Gledajući seriju prvi put u životu vidio sam ljubav između dvoje, muškarca i žene, pa se malo iskomplikovalo, pa ih se voljelo troje - dva muškarca (Miki Manojlović i Dragan Nikolić) voljela su jednu istu ženu (Caris Corfman)...što je, naravno, bilo zbunjujuće za nekoga ko ima 7-8 godina. Srdjan je starijoj generaciji poznatiji po kultnom filmu Petrijin vijenac (1980). Moja mama voljela je taj film. Srdjan je sin Milenka Karanovića, beogradskog gimnazijskog profesora, karikaturiste lista Jež, filmskog arhiviste, osnivača i prvog direktora Jugoslovenske kinoteke u Beogradu. Nadasve pismen, a imao je biti podražavan i podržavan od koga. Rođen je 1911. godine u Bihaću, a odrastao u Sarajevu. Otac mu je bio Milan Karanović, najveći bosanski etnograf i kustos. Milan je rođen 1882. u Velikoj Rujiškoj kod Bos. Novog. U Sarajevu je završio gimnaziju i Pravoslavnu Bogosloviju na Reljevu, kraj Sarajeva. Kao pristalica Petra Kočića tokom Prvog svjetskog rata tamničio je u austrijskom banjalučkom zatvoru. Nakon rata prestao je sa svešteničkim pozivom i nastavio kao sakupljač etnografske kulturne baštine svoga kraja i okoline. Bio je blizak saradnik Jovana Cvijića i pisac stotinjak naučnih radova, većinom iz etnografije. Izmedju Dva rata i nakon rata (do smrti 1955.) radio je kao kustos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu. Veza između Milana i Srdjana ogleda se prije svega u nadimku Điđo, koji je deda nadjenuo svome unuku. Naime, kada ga je prvi put ugledao, Milan je za Srdjana rekao da je pravi Džidžo – dragulj. I jedan i drugi bili su anketari života običnih ljudi i njihovih sudbina. Stariji je radio na terenu sa seljacima nalivom i perom, a mlađi sa urbanusima beogradicusima filmskom kamerom. Nakon Milanove smrti, svu prepisku sa J. Cvijićem, ličnu arhivu i predmete čuvao je sin Milenko u Beogradu, sve do svoje smrti 1992. godine. Milan Karanović bio je sin buntovnog popa Đurađa Karanovića zvanog pop Đoko Karan. Pop Đoko, kao hajduk vojevao je protiv Turaka u zapadnoj Bosni polovinom 19 vijeka. Po propasti jedne bune (Doljanska, 1858.), prebjegao je u Srbiju. Kad otpočne nova akcija ustanika 1875. godine vraća se u Bosnu i ratuje protiv Turaka, rame uz rame sa Petrom Mrkonjićem i Golubom Babićem. Bio je jedan od boljih boraca ustanka, zbog čega je od strane srbijanskog kneza Milana IV Obrenovića odlikovan Takovskim krstom i Srebrenom kolajnom za hrabrost. Ovo je mala priča o velikim ljudima. Četiri generacije, od hajduka do režisera. Buntovni pop najvjerovatnije je sinu Milanu ostavio svoje lične predmete. Milan je sve prikupljano ostavio sinu Milenku, a ovaj svome sinu Srdjanu. Posljednji je sve predmete zavještao Zemaljskom muzeju u Sarajevu, instituciji u kojoj je djed Milan radio i stvarao 40-tak godina. Predmete izdvojene u posebnu sobu imao sam priliku da vidim u maju ove godine, tokom radne posjete ovom muzeju. Oni su priča o četiri generacije: o buntovnom popu-hajduku, čiji su predmeti izloženi u posebnoj sobi; sinu Milanu, koji je u Muzeju proveo radni vijek; njegovom sinu Milenku, koji je cjelokupnu očevu zaostavštinu (djedovinu) brižno čuvao i, na kraju (ili početku) Srdjanu, koji ju naslijeđenu od svoga oca zavještao Muzeju, gdje im je i mjesto.   

Svjetioničar i pjesma mog djetinjstva

tein | 08 Januar, 2009 18:08

 

Sjećam se dana kada je umro Miroslav Krleža. Daleke 1981. godine otac, brat i ja spremali smo se na put u Zagreb, u posjetu teško bolesnoj mami. Ujutro, pred polazak na svim medijima objavljena je smrt velikog hrvatskog književnika. Činilo se da ga je stari sistem oplakivao više kao prijatelja godinu dana ranije preminulog predsjednika države (J. B. T.), nego kao pisca. Na Radio Zagrebu čitali su se odlomci iz njegovih romana, kao i stihovi pjesama. Bio sam tužan, zbog mame naravno, ali kasnije i jedne Krležine pjesme-Pjesme svjetioničara, napisane 50 godina ranije (1931. god.). Duboki glas sa zagrebačkog radija sjetno je čitao stihove:

Ja sam potpuno sam sa svojom praznom sobom,

sa svjetiljkom u tmini, sa svjetiljkom i grobom,

ja sam potpuno sam sa samim sobom...

Vozili smo se autom, a vozio nas je tatin službeni šofer. Niko nije pokušavao da promjeni stanicu na radiju:

Ja sam potpuno sam sa svojim praznim domom,

sa svojom lađom i svojim brodolomom.

Svjetlosti moje putuju po tmini

i lete kao rakete plamena signala,

iz blata i magle, iz gluposti i kala,

opet je jedna pjesma kao zvijezda pala.

Mama je na sreću ozdravila i rodila mi još jednog brata.

Ljetovali smo na svjetioniku Susku (kod Malog Lošinja-Cres), a negdje u to vrijeme muziku za pjesmu napisao je Arsen Dedić.

Pjesme svjetioničara sjetio sam se danas i pročitao je u banjalučkim Putevima, u kojima je objavljena 1981, godini smrti Miroslava Krleže.

New Order

tein | 05 Januar, 2009 00:32

Nakon samoubistva Iana Curtisa 1979. preostala tri člana punk grupe Joy Division: Peter Hook, Stephen Morris i Bernard Sumner obrazovali su New Order čime je započela era elektronske muzike. Albumom Blue Monday iz 1983. grupa je raščistila sa rok prošlošću i do danas preživjela zahvaljujući, prije svega snažnoj intuitivnosti B. Sumnera, prvog među jednakima. Umirući rockenrol New Order pokušavao je spasiti uvođenjem elektronskih pomagala, prvo sintisajzera, a kasnije kompjutera. Uz ovo, New Order ostao je prepoznatljiv po dubokom basu koji snažo daje ritam i nekad samostalno preuzima akciju. Tako je nastala njuorderovska muzika koju sam uvijek smatrao nečim nadasve posebnim.  

Fenomenalnost ove grupe ogleda se u prilagodljivosti starih garažnih punkera iz Manchestera modernim tokovima. Oni su alternativa i avangarda dugo vremena bili u isto vrijeme. Za 30-tak godina objavili su 10-tak albuma. Muzički kritičari svrstavaju ih u nekoliko žanrova: alt-rock, techno, electronic-rock, acid, house, disco-dance, pop, hip-hop, industrial, što oni zaista i jesu. Alternativni su (Let′ s Go, Run, Temptation, 60 MpH), jer su mančesterski surovi. Electronic (MTO, Spooky, Regret, Evil Dust) band su od početka, a techno (World, World in Motion) od kraja 80-tih, s tim da su im melodične pop (1963, Your Silent Face, Turn, Waiting for the Sirens′ Call) pjesme uvijek bile jača strana, kao i neka vrsta disco muzike sa prizvukom dancea (Bizzare Love Triangle). Pjesmi Don′t Do It industrial kao muzički pravac može da zahvali što danas postoji. 

New Order imao je snage da nakon Curtisovog odlaska nastavi sa sviranjem i takvih grupa je vrlo malo. Osim što je uticao na druge muzičare, New Order je uticao i na društvo. Na modu, prije svega. Izgledati obično, bio je stil koji su nametali. 

 

New Order svira pametnu muziku svih 30 godina. Trebalo je preživjeti i nadživjeti razne heavy metalce, hard rockere, sentiševce, kvazi elektroničare, rapere...New Order je avangardan, jer je ispred svoga vremena. Mnoge stvari započeo je i kasnije prepustio drugima da se njima zabavljaju. New Order izgleda samozadovoljno. Hladni Englezi, na prvi pogled, ali sentimentalni. New Order se ne gura u prve redove. Nema potrebe. Uvijek je prvi. On je disciplinovan i za to je dugovječan. Nastupi su mu blagi i sigurni, a to može samo neko sa jakim argumentima. New Orderov najjači argument je njegova muzika.     

         
 
Accessible and Valid XHTML 1.0 Strict and CSS
Powered by blog.rs - Design by BalearWeb